Starosna penzija - ostvarivanje


1) Penzijski staž, staž osiguranja i poseban staž

Da bi osiguranik ostvario pravo na starosnu penziju potrebno je da ispunjava uslove u pogledu navršenih:
- godina života i
- penzijskog staža, odnosno staža osiguranja.
Radi objašnjenja uslova koje osiguranik treba da ispuni da bi stekao pravo na starosnu penziju, neophodno je prethodno pojasniti termine penzijskog staža i staža osiguranja. Penzijski staž je širi pojam od staža osiguranja.
Penzijski staž obuhvata:
Staž osiguranja – pod kojim se podrazumijeva vrijeme provedeno na radu poslije navršene petnaeste godine života, po osnovu koga je osiguranik bio osiguran na penzijsko i invalidsko osiguranje, za koje je uplaćen doprinos za ovo osiguranje;
Poseban staž – pod kojim se podrazumijeva vrijeme provedeno van rada, za koje nije uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje, a koje se iz društveno opravdanih razloga, priznaje u penzijski staž za sticanje i određivanje visine prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Tako se osiguraniku - ženi za djecu koju je rodila, u poseban staž uračunava šest mjeseci po djetetu. (Ratište)

2) Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju

67 godina života i najmanje 15 godina penzijskog staža.
40 godina staža osiguranja, bez obzira na godine života.
30 godina staža osiguranja, od čega najmanje 20 godina efektivno provedenih na radnim mjestima na kojima se u rudnicima staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem.
62 godine života i najmanje 15 godina penzijskog staža, za sticanje prava na prijevremenu penziju.
20 godina staža osiguranja, za roditelja ili staratelja koji vrši starateljstvo nad djetetom sa teškim smetnjama u razvoju, bez obzira na godine života djeteta, koje je korisnik lične invalidnine. Ovo pravo može koristiti jedan roditelj ili staratelj, a ne odnosi se na staratelja koga po službenoj dužnosti imenuje organ starateljstva“

2a) Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju

Snižavanje starosne granice za sticanje prava na starosnu penziju po osnovu staža osiguranja sa uvećanim trajanjem      

Osiguraniku kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju iz tabele snižava se zavisno od stepena uvećanja staža.

3) Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju u prelaznom periodu

U prelaznom periodu do 31. decembra 2024. (za muškarca), odnosno do 31. decembra 2040. godine (za ženu) propisani su i povoljniji uslovi za sticanje prava na starosnu penziju koji su navedeni u tabeli

Prema propisima koji su se primjenjivali do 5. januara 2011. godine osiguranik žena mogla je da ostvari pravo na starosnu penziju i kad navrši 35 godina staža osiguranja uz navršene određene godine života. Kako od 6. januara 2011. godine žena stiče pravo na starosnu penziju sa navršenih 40 godina staža osiguranja, bez obzira na navršene godine života, propisan je prelazni period u kom ona može da ostvari pravo na starosnu penziju ako ispunjava uslove iz tabele

4) Određivanje visine starosne penzije

Starosna penzija (P) izračunava se tako što se lični bodovi osiguranika (LB) pomnože sa vrijednošću penzije za jedan lični bod na dan ostvarivanja prava (VPLB), što se izražava formulom:
P = LB x VPLB
Lični bodovi (LB) utvrđuju se množenjem ličnog koeficijenta osiguranika (LK) i njegovog penzijskog staža (PS), što se izražava formulom:
LB = LK x PS
Lični koeficijent osiguranika utvrđuje se tako što se zbir godišnjih ličnih koeficijenata podijeli sa razdobljem za koje su obračunati.
Godišnji lični koeficijent predstavlja odnos između osiguranikove zarade, odnosno osnovice osiguranja u određenoj kalendarskoj godini prema prosječnoj godišnjoj zaradi u Crnoj Gori za tu kalendarsku godinu
Počev od 2019. godine, kada ističe prelazni period postupnog produženja obračunskog perioda iz koga se uzimaju zarade, odnosno osnovice osiguranja za određivanje visine penzije, lični koeficijent će se računati na osnovu godišnjih ličnih koeficijenata (odnosno zarada i osnovica osiguranja) koje je osiguranik ostvario tokom cijelog perioda osiguranja. U prelaznom periodu (od 2004. do 2018. godine) lični koeficijent se računa na osnovu godišnjih ličnih koeficijenata koje je osiguranik ostvario: u 2004. godini u najpovoljnijih uzastopnih 12 godina, a svake sljedeće kalendarske godine se još po dvije godine uključuju u obračun. Tako se u 2011. godini lični koeficijent računa na osnovu godišnjih ličnih koeficijenata koje je osiguranik ostvario u najpovoljnijih uzastopnih 26 godina.
Za period u kome su zarade, odnosno osnovice osiguranja iskazivane i u matičnoj evidenciji Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore utvrđene u neto iznosima (od 1. januara 1970. godine do 31. decembra 2003. godine), prilikom izračuna godišnjeg ličnog koeficijenta one se dijele sa prosječnom godišnjom neto-zaradom u Crnoj Gori, a za period u kome su u matičnoj evidenciji utvrđene u bruto iznosu (od 1. januara 2004. godine i ubuduće), dijele se sa prosječnom bruto-zaradom u Crnoj Gori. Za utvrđivanje godišnjeg ličnog koeficijenta ne uzimaju se zarade, odnosno osnovice osiguranja iz 1992. i 1993. godine.
Vrijednost penzije za jedan lični bod (VPLB) je utvrđeni iznos penzije za jedan lični bod koji se usklađuje nakon isteka svake kalendarske godine.
Za izračun visine penzije se uzima cjelokupan penzijski staž osiguranika, bez limitiranja u pogledu njegove dužine.
Osiguraniku - ženi koja ima manje od 40 godina penzijskog staža, prilikom određivanja visine penzije, staž osiguranja navršen do 31. decembra 2003. godine, uvećava za 15%, s tim što ukupan penzijski staž ne može preći 40 godina.
Osiguraniku koji sa tzv. “punim stažom osiguranja” od 40 godina prvi put ostvaruje pravo na starosnu penziju, kod utvrđivanja broja ličnih bodova, odnosno određivanja visine penzije, staž osiguranja preko 40 godina uvećava se za 40%.


5) Pokretanje postupka za ostvarivanje prava na starosnu penziju


Postupak za ostvarivanje prava na starosnu penziju pokreće se na zahtjev osiguranika.

Pravo na starosnu penziju ostvaruje se poslije prestanka osiguranja (zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne ili poljoprivredne djelatnosti), s tim što se zahtjev za ostvarivanje prava može podnijeti i prije prestanka osiguranja, uz pružanje odgovarajućih dokaza o izvjesnosti njegovog prestanka.

Zahtjev za ostvarivanje prava na starosnu penziju podnosi se područnom odjeljenju Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore na čijem području je osiguranik bio posljednji put osiguran.

6) Dokumentacija

Uz zahtjev za ostvarivanje prava na starosnu penziju podnosi se sljedeća dokumentacija:

-Radnu knjižicu(zaključenu),
-Rješenje o prestanku radnog odnosa
-M-4 obrazac za tekuću godinu
-Broj tekućeg računa banke
-Staž u bivšoj Jugoslovenskoj Republici (ukoliko ima)

Zahtjev ZA STAROSNU PENZIJU